GEAMĂNA

A Village Lost to Copper

“Is it because we had no faith, that you have left us in a grave, and condemned our holy town, to perish and sink deep down?”

— Nicolae Prața


GEAMĂNA

A Village Lost to Copper

JOINT PROJECT with Vlad Dumitrescu | 2026

OVER HET PROJECT. Tot 1978 was Geamăna een vredig dorpje in een van de vele valleien van het Apuseni-gebergte in Roemenië. 1978 bleek een ramp voor het dorp in te luiden. In de nabijgelegen bergen werden rijke kopervoorraden ontdekt, waarvan de winning enorme hoeveelheden giftig mijnbouwafval oplevert dat moet worden afgevoerd. Omdat deze kopermijn — Roșia Poieni — voor de communistische dictator Nicolae Ceaușescu een prestigeproject was en de vallei waarin Geamăna was gelegen, werd beschouwd als ideaal afvalbekken, gaf hij opdracht het dorp te ontruimen en de hele vallei af te dammen met een tailingsdam. De inwoners werden onteigend en het merendeel van hen trok begin jaren ‘80 gedwongen naar andere dorpen, niet alleen in de omgeving, maar soms zelfs 100 kilometer verderop. Vanaf 1986 werd daadwerkelijk begonnen met het storten van het chemische slib, dat tot op de dag van vandaag doorgaat.

Als enige overblijfsel van het dorp Geamăna steekt enkel nog het kruis van de kerk, die was gesitueerd op een hoger gelegen heuvel, boven het slib uit, maar ook deze zal binnenkort onder water verdwijnen. Het laatste teken van het dorp Geamăna zal dan voorgoed zijn uitgewist. Een paar koppige dorpsbewoners houden nog steeds aan de randen van het overstroomde gebied stand. Zij verplaatsten hun huizen telkens een stukje hogerop, maar dat zal niet meer voldoende zijn om het alsmaar stijgende water te ontwijken. Ook zij zullen uiteindelijk moeten vertrekken.

De kopermijn Roșia Poieni bevat nog altijd de op twee na grootste koperreserves van Europa.


GEAMĂNA: A Village Lost to Copper

Achtergrond en aanbevelingen


Het is makkelijk om naar de Geamăna-vallei te gaan, je drone op te laten en in vervoering te raken van de vele fantastische kleuren en patronen die je kunt fotograferen. Een ecologische ramp kan ironisch genoeg kennelijk ook haar schoonheid hebben. Houd je als landschapsfotograaf van abstractie, dan kom je hier volledig aan je trekken. Dat de kleuren en patronen worden veroorzaakt door giftige chemicaliën geeft de foto’s een documentair tintje en tilt het werk van de fotograaf als het ware naar een hoger niveau. Maar dit is een heel eenzijdige benadering en het verhaal van Geamăna verdient zoveel meer dan dat. Onder dit vervuilde water ligt namelijk een hele dorpsgemeenschap begraven: zelfs de graven op het kerkhof zijn onder het chemische slib verdwenen. Om aan dit tragische verhaal recht te doen, raad ik je aan om je, voorafgaand aan een bezoek aan Geamăna, op zijn minst te verdiepen in deze rampzalige geschiedenis en, waar mogelijk, de ontroerende documentaire Where We Used to Sleep van Matthäus Wörle (2024) te bekijken.

‘Where We Used to Sleep’. Deze documentaire laat ons kennismaken met Valeria Prața op haar destijds relatief hooggelegen boerderij, waar ze met haar inmiddels overleden man, Nicolae Prața, en hun kinderen woonde. Nicolae en Valeria weigerden te vertrekken, mede omdat de vergoeding die tegenover de onteigening stond een schijntje was, net zoals dat voor de meer dan duizend oorspronkelijke inwoners van Geamăna het geval was. Nicolae Prața heeft een groot deel van zijn leven gewijd aan de strijd tegen het onrecht dat deze inwoners is aangedaan. Als het water steeds hoger komt, en inmiddels nog maar zeven stappen van haar woning is verwijderd, moet Valeria afstand doen van haar dierbare koe Păuna en wordt het uiteindelijk alsnog tijd om te vertrekken.

Noot: Valeria Prața is, nog vóór de documentaire uitkwam, in 2023 overleden.